Coraz częściej słyszy się o kobietach, które są w ciąży i mają cukrzycę. Wiele z nich zastanawia się, czy może rodzić naturalnie, czy przebieg ciąży wygląda tak samo, czy powinno jeść dużo więcej skoro ma pod sercem drugie życie, czy w ogóle może uprawiać sport skoro istnieje ryzyko hipoglikemii i co z niektórymi lekami – czy można leczyć cukrzycę w ciąży? Postaram się odpowiedzieć na powyższe pytania i przybliżyć Wam temat cukrzycy w ciąży.

Istotny jest podział cukrzycy u ciężarnej, ponieważ „cukrzyca w ciąży” ma dwojakie znaczenie:
• Cukrzyca ciążowa, w skrócie GDM — zaburzenia tolerancji węglowodanów, cukrzyca rozwijająca się lub pierwszy raz rozpoznana w okresie ciąży (u 90% kobiet cukrzyca mija po okresie ciąży, dlatego ważne jest wykonanie badania OGTT po paru tygodniach od porodu, najlepiej 4-6 tygodniach, jednak przebycie GDM predysponuje do rozwoju cukrzycy w przyszłości)
• Cukrzyca przedciążowa, w skrócie PGDM – gdy kobieta chorująca na cukrzycę zachodzi w ciążę

W odniesieniu do cukrzycy u ciężarnej istotnie zależy zwrócić uwagę na parę kwestii dotyczących przebiegu ciąży i wyedukować pacjentka, która poza zdobyciem świadomości, wiedzy będzie także spokojniejsza. Ciąża, choć nie jest uznawana za chorobę, jest stanem, który powoduje wiele zmian w organizmie kobiety, które mogą mieć wpływ na przebieg choroby podstawowej, którą w tym przypadku jest cukrzyca. Każda pacjentka w ciąży powinna zostać wyedukowana w taki sam sposób jak pacjentka, która w ciąży nie jest, ale powinna także zostać poinformowana o wielu dodatkowych odmiennych sytuacjach.

Zachowanie prawidłowej glikemii zmniejsza ryzyko wielu powikłań, które niesie za sobą cukrzyca w ciąży zarówna dla matki jak i dziecka. Warto zwrócić na to szczególną uwagę między 4, a 8 tygodniem ciąży, ponieważ to właśnie w tym okresie powstają zalążki najważniejszych narządów takich jak serce, nerki, trzustka, wątroba, a także narządy odpowiadające za zmysły – uszy i oczy. Wahania glikemii są istotnym ryzykiem wystąpienia między innymi wad wrodzonych. Samo zachowanie normoglikemii jest znacznie bardziej wymagające i trudne, ponieważ zmiany zachodzące w fizjologii organizmu oraz zmiany hormonalne znacznie utrudniają cały proces leczenia cukrzycy oraz powodują wahania wrażliwości organizmu na insulinę. Wrażliwość ta zmienia się głównie w zależności od trymestru, ale zdarza się też tak, że pacjentka musi dużo częściej modyfikować sposób leczenia i uważanie obserwować swój organizm, dlatego tak ważny jest pomiar glikemii, zapisywanie uzyskanych wartości i podanej w danym momencie insuliny, aby ocenić skuteczność leczenia. Będzie to niezwykle istotne podczas kontroli u diabetologa.

Kolejnym ważnym aspektem wpływającym na fakt ryzyka zagrożenia zdrowia i życia kobiety w ciąży jest nie możność stosowania wszystkich leków podczas ciąży. Niektóre z leków stosowanych podczas leczenia powikłań cukrzycy, takich jak na przykład nadciśnienie tętnicze, choroby nerek, czy serca, czynne owrzodzenia muszą zostać odstawione bądź zmienione na bardziej bezpieczne dla rozwijającego się płodu.

Oczywiście dieta wciąż odgrywa kluczową rolę i pacjentka powinna ponownie udać się do dietetyka, aby skonsultować dobraną wcześniej dietę do teraźniejszego stanu błogosławionego. W społeczeństwie pokutuje jeszcze mit mówiący o tym, że kobieta ciężarna powinna „jeść za dwóch”, aby zapewnić prawidłowy rozwój dziecka. Dzienne zapotrzebowanie kaloryczne jest wyliczane na podstawie wielu indywidualnych czynników i mimo ciąży u pacjentek z nadwagą wciąż zaleca się dietę niskokaloryczną. Najważniejszą zasadą jest to, aby pożywienie, które dostarczamy zapewniło wzrost wagi odpowiedni dla dobrego samopoczucia matki i możliwości prawidłowego rozwoju. Wzrost masy zależy od wyjściowej masy ciała przed ciążą, jednak ogólna zasada przyrostu dla danego BMI wygląda następująco – około 7 kg dla kobiet z BMI> 29,0 kg/m i do 18 kg dla BMI < 19,8 kg/m. I choć alkohol w ciąży nie jest brany pod uwagę, to wiele kobiet rezygnując z picia kawy zawierającej kofeiny zaczyna pić kawę zbożową. Należy pouczyć diabetyczkę, że zawiera słód jęczmienny, który znacznie podnosi poziom cukru.

Kobiety obawiając się o hipoglikemię odstawiają wysiłek fizyczny, który jest bardzo ważny w ciąży. I o ile nie ma przeciwwskazań zaleca się korzystanie ze specjalnych zestawów ćwiczeń dla ciężarnych bądź uczestniczenie w grupowych zajęciach. Wysiłek odciąża kręgosłup, który jest nienaturalnie wygięte z powodu rosnącego brzucha, rozciąga mięśnie, wzmacnia siłę mięśniową oraz przygotowuje cały organizm do porodu.

Wszystkie kobiety chore na cukrzycę nie tylko podczas planowania ciąży, ale przede wszystkim w czasie jej trwania i połogu powinny być pod specjalistyczną opieką zespołu interdyscyplinarnego złożonego z diabetologa, położnika, ginekologa i innych specjalistów w zależności od historii choroby pacjentki i obciążeń. Doświadczony specjalista powinien wiedzieć, że kobieta z cukrzycą powinna mieć wykonane KTG raz na tydzień od 36 tygodnia ciąży, a nie dopiero w terminie porodu jak przy „zdrowej ciąży” – warto przypomnieć o tym pacjentce.

Pacjentka może rodzić naturalnie, jeśli nie występują wskazania do cięcia cesarskiego. Takim wskazaniem związanym bezpośrednio z chorowaniem na cukrzycę jest nefropatią i/lub retinopatią proliferacyjną, gdzie należy ustalić wskazania z okulistą. Drugim wskazaniem jest masa płodu równa większa niż 4000 gram, gdzie w przypadku zdrowej pacjentki sytuację tą rozważa się od 4500 gram. Różnica ta wynika z często budowy dziecka, którego matka choruje na cukrzyce – obwód brzuszka jest większy niż główki – nazywane jest to makrosomią. W badania naukowych stwierdzono występujące częściej urazy noworodków jak i rodzących położnic związane z porodami siłami natury. Do najczęstszych powikłań należy pęknięcie krocza i krwotok poporodowy matki oraz różnego rodzaju uszkodzenia splotu ramiennego u dziecka wiążące się z niepełnosprawnością – stąd decyzje o rezygnacji z porodu siłami natury. Przy prawidłowo wyrównanej cukrzycy wcześniejsze wywołanie porodu można zacząć rozważać, gdy występuję nadmierne wzrastanie płodu, który na siatkach centylowych odnajduje się powyżej 90 centyla, ale dopiero po ukończeniu 37 tygodnia. Sam poród jest ogromnym wyzwaniem dla każdej kobiety, ale ze szczególnym uwzględnieniem kobiet obciążonych różnymi jednostkami chorobowymi, w tym cukrzycą. Podczas porodu należy regularnie kontrolować poziom glikemii (co dwie godziny) i utrzymać jej stężenie na poziomie 100–130 mg/dl.

Zachęcam do tego, by wszelkie wątpliwości, a także własną ciekawość zaspokoić w fachowej literaturze, a najlepiej w najnowszych wytycznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

 

Viktoria SKRZYPIEC